Četvrti april– dan studenata i njihove brobe

Formalizacija praznika, na žalost, dovodi do toga da često obeležavamo pojedine datume skoro mehanički, bez razmišljanja o njihovom značaju. Tako su u prethodnom periodu bile retke proslave Dana studenata koje su uzimale u obzir borbene korene ovog praznika. Međutim, to se promenilo ove godine kada je proslava zapala usred najvećeg studentskog protesta koji je Srbija videla zadnjih decenija.

Protesti studenata i đaka u Srbiji postoje koliko i sama Velika škola (kasnije Univerzitet), međutim nikada nisu bili toliko burni i krvavi kao u deceniji koja je prethodila Drugom svetskom ratu. Između vlasti koja je potpomognuta desničarskim studentskim organizacijama i studenata levičara često je dolazilo do pravih oružanih sukoba. Uostalom, u holu beogradskog ETF-a se još uvek mogu videti rupe od metaka ostale nakon što je podmladak Ljotićevog „Zbora“ zapucao na studente koji su demonstrirali na fakultetu 1939. godine.

Pokušaj ukidanja i ono malo autonomije koju je Univerzitet imao u Kraljevini Jugoslaviji kulminirao je 1936. godine kada je vlast odlučila da uvede Univerzitetsku policiju koja bi parirala revolucionarnom pokretu među studentima. Zbog toga su studenti organizovali štrajk koji je započeo 3. aprila i zahvatio sve univerzitetske centre u Kraljevini– Ljubljanu, Zagreb, Beograd, Skoplje i Suboticu.

Već narednog dana vlast je poslala svoje lojaliste okupljene u podmlatku ORJUNE (Organizacija jugoslovenskih nacionalista) koji su pokušali silom da oteraju studente u štrajku. Jedan od orjunaša, Slobodan Nedeljković, tom prilikom je ispred Medicinskog fakulteta nožem nasrnuo na grupu studenata, usmrtivši studenta Žarka Marinovića koji je u pokušaju odbrane drugova zadobio više udaraca nožem u leđa. Teže je povređeno još dvoje studenata.

Na suđenju Nedeljkovića su zastupali Dimitrije Ljotić i Milan Marjanović, ali uprkos tome izneta je slaba odbrana. Kako tadašnja štampa navodi, okrivljeni Nedeljković je govorio nervozno i nepovezano, a branitelji Ljotić i Marjanović se prvih dana nisu pojavljivali u sudnici. Iako se činilo da je u pitanju jasan i jednostavan slučaj, Nedeljković je dobio samo pet godina zbog ubistva jednog i nanošenja teških povreda drugoj dvojici studenata. Moguće da je na blažu kaznu uticao Nedeljkovićev otac, penzionisani pukovnik, koji je i tokom suđenja imao povlašćeni položaj jer je sedeo u novinarskoj loži, a ne sa ostalom publikom među kojima su bile porodice oštećenih.

Uprkos tome tzv. aprilski štrajk je bio uspešan jer je sprečio uvođenje Univerzitetske policije i doveo do smene rektora Vladimira Ćorovića, dovodeći na njegovo mesto znatno umerenijeg Dragoslava Jovanovića. Nastradali Žarko Marinović postao je heroj, a 4. april obeležje borbe i žrtve koju je podneo. Od 1936. pa do 1945.godine ovaj praznik je proslavljan ilegalno, pre rata često uz burne demonstracije, da bi nakon 1945. godine postao zvaničan praznik kakvim se danas slavi.

Kao što su današnji studenti preuzeli i povratili određene objekte (kao što je SKC), tako se čini da su i na simboličkom nivou preuzeli i održali borbeni duh koji je ugrađen u samu instituciju Univerziteta.